Giỗ Tổ Hùng Vương 10/3 âm lịch

Truyền thuyết kể rằng Lạc Long Quân, dòng dõi Rồng ở miền biển, kết duyên cùng Âu Cơ, dòng dõi Tiên ở miền núi. Âu Cơ sinh ra một bọc trăm trứng, nở thành một trăm người con. Vì một người quen sống dưới nước, một người quen sống trên cạn, hai người chia con: năm mươi người theo cha xuống biển, năm mươi người theo mẹ lên núi.

Người con trưởng theo mẹ lên vùng đất Phong Châu, được tôn làm vua, lấy hiệu là Hùng Vương, đặt tên nước là Văn Lang. Từ câu chuyện này, người Việt tự nhận mình là con Rồng cháu Tiên, và gọi nhau là đồng bào, nghĩa là cùng một bọc sinh ra.

Theo sử cũ và truyền thuyết, nhà nước Văn Lang trải qua mười tám đời Vua Hùng, đóng đô ở Phong Châu, vùng đất nay thuộc Phú Thọ. Thời kỳ này gắn với nền văn minh lúa nước sông Hồng, với trống đồng, nghề trồng lúa và những truyền thuyết như Thánh Gióng, Sơn Tinh Thuỷ Tinh, Bánh chưng bánh giầy.

Đền Hùng được xây dựng trên núi Nghĩa Lĩnh, gồm Đền Hạ, Đền Trung, Đền Thượng, Lăng Vua Hùng và Đền Giếng. Qua nhiều triều đại, các vua chúa đều ban sắc phong, cử người về làm lễ. Năm 1917, triều Nguyễn chọn ngày mùng 10 tháng Ba âm lịch làm ngày giỗ chung để cả nước cùng tưởng nhớ các Vua Hùng.

Dù ai đi ngược về xuôi, Nhớ ngày Giỗ Tổ mùng mười tháng Ba.

Ca dao Việt Nam

Năm 1946, năm đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà, lễ Giỗ Tổ được tổ chức trọng thể. Cụ Huỳnh Thúc Kháng, khi đó là Quyền Chủ tịch nước, về Đền Hùng dâng hương, dâng lên Tổ tiên tấm bản đồ Tổ quốc và một thanh gươm, thể hiện ý chí giữ gìn non sông.

Ngày 19 tháng 9 năm 1954, Chủ tịch Hồ Chí Minh về thăm Đền Hùng và nói chuyện với cán bộ, chiến sĩ Đại đoàn quân Tiên phong trước khi về tiếp quản Thủ đô. Câu nói của Người tại đây đã trở thành lời nhắc nhở cho nhiều thế hệ, được khắc trên bia đá ở khu di tích.

Các Vua Hùng đã có công dựng nước, Bác cháu ta phải cùng nhau giữ lấy nước.

Chủ tịch Hồ Chí Minh, Đền Hùng, 19/9/1954

Ngày 6 tháng 11 năm 2001, Chính phủ ban hành Nghị định 82/2001/NĐ-CP về nghi lễ Nhà nước, trong đó có quy định về việc tổ chức lễ Giỗ Tổ Hùng Vương. Năm 2007, Quốc hội sửa đổi Bộ luật Lao động, đưa ngày 10 tháng 3 âm lịch thành ngày nghỉ lễ chính thức, người lao động được nghỉ và hưởng nguyên lương. Bộ luật Lao động năm 2019 tiếp tục giữ quy định này.

Ngày 6 tháng 12 năm 2012, UNESCO ghi danh Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương ở Phú Thọ vào Danh sách di sản văn hoá phi vật thể đại diện của nhân loại. Đây là sự ghi nhận cho một tín ngưỡng hiếm có: cả một dân tộc cùng thờ chung tổ tiên và cùng làm giỗ vào một ngày.

Mỗi năm, hàng triệu người hành hương về Đền Hùng trong mùa lễ hội. Lễ chính có lễ rước kiệu từ chân núi lên Đền Thượng, lễ dâng hương của lãnh đạo Nhà nước và đại diện các tỉnh thành, cùng hát xoan, đánh trống đồng, thi gói bánh chưng giã bánh giầy. Ở nhiều địa phương và cả cộng đồng người Việt ở nước ngoài, lễ dâng hương cũng được tổ chức tại các đền thờ Vua Hùng.

Với người đi làm, Giỗ Tổ là một ngày nghỉ quý giữa mùa xuân, thường nối với dịp 30 tháng 4 và 1 tháng 5. Nhiều gia đình dùng ngày này để về quê, thắp hương tổ tiên, đưa con đi thăm Đền Hùng hoặc đơn giản là nghỉ ngơi, nhớ về cội nguồn chung của dân tộc.