Chúc mừng năm mới - Tết Dương lịch 1/1

Ngày đầu năm dương lịch gắn với bộ lịch do Giáo hoàng Gregory XIII ban hành năm 1582 để sửa sai số của lịch Julius vốn dùng từ thời La Mã. Lịch mới giữ nguyên mười hai tháng và lấy ngày 1 tháng 1 làm ngày mở đầu năm. Trong vài thế kỷ sau đó, lịch Gregory lan dần từ các nước châu Âu ra khắp thế giới và trở thành bộ lịch dùng chung trong thương mại, hàng hải và ngoại giao.

Tên gọi tháng Một, tháng Giêng dương lịch bắt nguồn từ Janus, vị thần hai mặt của người La Mã, một mặt nhìn về năm cũ, một mặt nhìn tới năm mới. Hình ảnh ấy vẫn đúng với cách người ta đón ngày 1 tháng 1 ngày nay: vừa tổng kết, vừa đặt kế hoạch, vừa hoài niệm, vừa hy vọng.

Suốt nhiều thế kỷ, người Việt tính ngày tháng theo âm lịch và chỉ biết tới một cái Tết duy nhất là Tết Nguyên đán. Dương lịch theo chân các thương nhân và giáo sĩ phương Tây đến Việt Nam từ thế kỷ 17, nhưng chỉ thật sự đi vào đời sống từ nửa sau thế kỷ 19, khi chính quyền thuộc địa Pháp dùng lịch Gregory trong văn bản hành chính, toà án, trường học và báo chí ở Nam Kỳ rồi lan ra cả Đông Dương.

Từ đó, người Việt sống song song với hai bộ lịch: dương lịch cho công việc, học hành và giấy tờ, âm lịch cho giỗ chạp, lễ hội và Tết. Ngày 1 tháng 1 khi ấy được gọi là Tết Tây để phân biệt với Tết ta. Các công sở, trường học của Pháp nghỉ ngày này, còn đa số dân chúng vẫn chờ tới Tết Nguyên đán mới thật sự ăn Tết.

Chỉ nửa năm sau ngày đọc Tuyên ngôn Độc lập, ngày 18 tháng 2 năm 1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh số 22c NV/CC ấn định những ngày Tết, kỷ niệm lịch sử và lễ tôn giáo. Trong danh sách ấy, ngày 1 tháng 1 dương lịch được quy định là ngày nghỉ hưởng lương của công chức. Đây là văn bản đầu tiên của Nhà nước Việt Nam công nhận Tết Dương lịch là ngày lễ chính thức.

Năm 1967, Hội đồng Chính phủ ban hành Quyết định số 121-CP về việc tính giờ và lịch Nhà nước, khẳng định dương lịch là lịch dùng trong mọi hoạt động của cơ quan nhà nước và lấy múi giờ thứ bảy làm giờ chính thức. Đến Bộ luật Lao động năm 1994, rồi các bản sửa đổi năm 2012 và 2019, Tết Dương lịch luôn giữ vị trí ngày nghỉ hưởng nguyên lương đầu tiên trong năm của người lao động.

Hiện nay, Điều 112 Bộ luật Lao động năm 2019 quy định người lao động được nghỉ 1 ngày Tết Dương lịch. Nếu ngày 1 tháng 1 trùng với ngày nghỉ hằng tuần, người lao động được nghỉ bù vào ngày làm việc kế tiếp. Người đi làm trong ngày này được trả ít nhất 300 phần trăm tiền lương của ngày làm việc bình thường.

Từ đầu những năm 2000, đêm 31 tháng 12 ở Việt Nam dần có không khí riêng. Hà Nội tổ chức đếm ngược bên hồ Hoàn Kiếm, Thành phố Hồ Chí Minh biến phố đi bộ Nguyễn Huệ thành sân khấu lớn với màn hình, ánh sáng và pháo hoa khi kim đồng hồ chạm 0 giờ. Đà Nẵng, Hải Phòng, Cần Thơ và nhiều tỉnh cũng có sân khấu đếm ngược của mình.

Khác với Giao thừa âm lịch thiêng liêng và hướng về gia đình, đêm giao thừa dương lịch mang màu sắc của tuổi trẻ và phố thị: bạn bè hẹn nhau xuống phố, các quán cà phê mở muộn, mạng xã hội tràn ngập ảnh tổng kết một năm. Những lời hẹn cho năm mới, từ học thêm một kỹ năng tới đổi một công việc, cũng thường được viết ra trong đêm này.

Với doanh nghiệp, ngày 1 tháng 1 là mốc khép sổ năm tài chính, bắt đầu kỳ kế hoạch mới và áp dụng các chính sách mới về lương, bảo hiểm, thuế. Tuần đầu tháng 1 vì thế thường có buổi tổng kết năm, công bố mục tiêu, khen thưởng và thông báo lịch nghỉ Tết Nguyên đán sắp tới.

Với người đi làm, đây là khoảng lặng ngắn trước mùa cao điểm cuối năm âm lịch. Nhiều người dùng ngày nghỉ này để xem lại một năm làm việc, ghi lại những kết quả đã đạt được, cập nhật hồ sơ và nghĩ về bước đi kế tiếp. Mùa tuyển dụng lớn nhất năm bắt đầu ngay sau Tết Nguyên đán, nên sự chuẩn bị từ đầu tháng 1 luôn có giá trị.