Chúc mừng năm mới - Tết Nguyên đán

Tết Nguyên đán gắn với nền văn minh lúa nước và nhịp mùa vụ. Cuối năm âm lịch là lúc đồng ruộng nghỉ ngơi sau vụ gặt, người nông dân có thời gian quây quần, tạ ơn trời đất, tổ tiên và chuẩn bị cho mùa gieo trồng mới. Chữ Nguyên đán gồm nguyên là khởi đầu và đán là buổi sớm, nên Tết Nguyên đán là lễ của buổi sáng đầu tiên trong năm.

Mốc đầu năm âm lịch như ngày nay được cố định từ lịch Thái Sơ, do Hán Vũ Đế ban hành năm 104 trước Công nguyên, lấy tháng Dần làm tháng Giêng. Người Việt dùng âm dương lịch qua nhiều triều đại nhưng giữ nếp ăn Tết rất riêng, từ bánh chưng, cây nêu tới tục mừng tuổi, xông đất. Từ năm 1968, lịch Việt Nam được tính theo múi giờ thứ bảy, nên ngày Tết đôi khi lệch một ngày so với các nước dùng múi giờ khác.

Theo Lĩnh Nam chích quái, vua Hùng thứ sáu muốn truyền ngôi nên ra lệnh cho các hoàng tử tìm lễ vật dâng lên tổ tiên vào dịp đầu xuân, ai làm vừa ý sẽ được nối ngôi. Các anh lên rừng, xuống biển tìm sơn hào hải vị. Người con thứ mười tám là Lang Liêu, mẹ mất sớm, nhà nghèo, không biết lấy gì làm lễ.

Lang Liêu được thần báo mộng rằng trong trời đất không gì quý bằng hạt gạo nuôi sống con người. Chàng lấy gạo nếp gói thành bánh vuông tượng trưng cho đất, nhân đậu xanh, thịt lợn, bọc lá dong, gọi là bánh chưng, và giã xôi làm bánh tròn tượng trưng cho trời, gọi là bánh giầy. Vua cảm động trước tấm lòng hiếu thảo ấy, truyền ngôi cho Lang Liêu.

Từ đó, bánh chưng trở thành món không thể thiếu trên bàn thờ ngày Tết ở miền Bắc, còn miền Nam gói bánh tét hình trụ dài. Đêm ngồi canh nồi bánh chưng bên bếp lửa vẫn là kỷ niệm của nhiều thế hệ người Việt, là lúc cả nhà quây quần kể chuyện một năm đã qua.

Thịt mỡ, dưa hành, câu đối đỏ. Cây nêu, tràng pháo, bánh chưng xanh.

Câu đối Tết dân gian

Những ngày cuối tháng Chạp, con cháu về quê thăm mộ ông bà tổ tiên, dọn cỏ, đắp thêm đất, thắp hương và mời người đã khuất về ăn Tết cùng gia đình. Tục tảo mộ cuối năm thể hiện đạo lý uống nước nhớ nguồn, cũng là dịp anh em họ hàng ở xa gặp lại nhau trước khi bước vào những ngày Tết bận rộn.

Chiều ba mươi, sau khi dọn dẹp nhà cửa, bàn thờ và bày mâm ngũ quả, gia đình làm lễ tất niên và rước ông bà về nhà. Suốt ba ngày Tết, bàn thờ luôn sáng đèn, có hương, có cơm dâng mỗi bữa như ông bà đang ở cùng con cháu. Đến mùng 3 hoặc mùng 4, gia đình làm lễ hoá vàng để tiễn ông bà trở về.

Người Việt tin rằng ngày đầu năm quyết định vận khí của cả năm. Vì vậy người bước vào nhà đầu tiên sau giao thừa, gọi là người xông đất, thường được chọn trước: hợp tuổi với gia chủ, vui vẻ, đang làm ăn thuận lợi. Trong ngày mùng 1, nhiều gia đình kiêng quét nhà, kiêng cho lửa, kiêng vay mượn và nói lời không vui để giữ may mắn.

Thứ tự ba ngày Tết được gói trong câu tục ngữ quen thuộc. Mùng 1 con cháu chúc Tết ông bà cha mẹ bên nội, mùng 2 về bên ngoại, mùng 3 tới thăm thầy cô đã dạy dỗ mình. Nếp ấy thể hiện cách người Việt sắp xếp tình nghĩa: gia đình và nguồn cội trước, rồi tới những người đã mở đường cho mình trong cuộc sống.

Mồng một Tết cha, mồng hai Tết mẹ, mồng ba Tết thầy.

Tục ngữ Việt Nam

Ngày xưa người Việt tính tuổi theo năm, nên sang năm mới là cả nước cùng thêm một tuổi. Tục mừng tuổi ra đời từ đó: người lớn tặng trẻ nhỏ một ít tiền kèm lời chúc hay ăn chóng lớn, con cháu mừng tuổi ông bà cha mẹ để chúc sống lâu, mạnh khoẻ. Giá trị của món quà nằm ở lời chúc, không nằm ở số tiền.

Phong bao đỏ được dùng vì màu đỏ tượng trưng cho may mắn. Chữ lì xì người Việt quen gọi bắt nguồn từ cách đọc tiếng Quảng Đông của hai chữ lợi thị, nghĩa là điều có lợi, điều tốt lành. Ngày nay, bên cạnh phong bao giấy, nhiều người gửi lì xì qua ứng dụng ngân hàng, và nhiều doanh nghiệp lì xì nhân viên trong ngày khai xuân.

Bộ luật Lao động năm 2012 nâng thời gian nghỉ Tết Âm lịch từ 4 lên 5 ngày, và Bộ luật Lao động năm 2019 tiếp tục giữ 5 ngày nghỉ hưởng nguyên lương. Hằng năm, Chính phủ công bố lịch nghỉ cụ thể, thường nối với ngày nghỉ hằng tuần thành kỳ nghỉ dài nhất trong năm. Những tuần trước Tết là mùa vé xe, vé tàu, vé máy bay về quê kín chỗ.

Sau kỳ nghỉ, nhiều doanh nghiệp chọn ngày đẹp để khai xuân, lì xì đầu năm và đặt mục tiêu mới. Đây cũng là lúc thị trường việc làm sôi động nhất: người lao động nhận thưởng Tết xong cân nhắc chuyển việc, còn doanh nghiệp đẩy mạnh tuyển dụng để kịp kế hoạch năm. Một năm làm việc mới thật sự bắt đầu từ những ngày tháng Giêng.