Kỷ niệm Ngày Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước 30/4

Ngày 27 tháng 1 năm 1973, Hiệp định về chấm dứt chiến tranh, lập lại hoà bình ở Việt Nam được ký tại Paris sau gần năm năm đàm phán. Theo hiệp định, Hoa Kỳ cam kết tôn trọng độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ của Việt Nam, rút hết quân đội khỏi miền Nam. Ngày 29 tháng 3 năm 1973, những đơn vị quân đội Mỹ cuối cùng rời Việt Nam, nhưng chiến sự giữa hai bên tại miền Nam vẫn tiếp diễn.

Cuối năm 1974 và đầu năm 1975, Bộ Chính trị Ban Chấp hành Trung ương Đảng họp nhiều phiên tại Hà Nội, đánh giá so sánh lực lượng và đề ra kế hoạch giải phóng hoàn toàn miền Nam trong hai năm 1975 và 1976. Hội nghị cũng dự kiến một phương án quan trọng: nếu thời cơ đến sớm vào đầu hoặc cuối năm 1975 thì lập tức giải phóng miền Nam ngay trong năm 1975, không chờ tới năm sau.

Ngày 10 tháng 3 năm 1975, Chiến dịch Tây Nguyên mở màn bằng trận tiến công thị xã Buôn Ma Thuột, đầu mối chiến lược của vùng cao nguyên. Sau hơn một ngày chiến đấu, Buôn Ma Thuột được giải phóng. Lực lượng Việt Nam Cộng hoà rút khỏi Tây Nguyên theo đường số 7, cuộc rút lui biến thành tan rã, mở ra cục diện mới trên toàn chiến trường miền Nam chỉ sau vài tuần.

Nắm thời cơ, Bộ Chính trị quyết định mở chiến dịch Huế và Đà Nẵng. Ngày 26 tháng 3 Huế được giải phóng, ngày 29 tháng 3 Đà Nẵng, thành phố lớn thứ hai miền Nam, cũng về tay quân giải phóng. Trên đà thắng lợi, các tỉnh ven biển miền Trung lần lượt được giải phóng, trong khi tại Xuân Lộc, cửa ngõ phía đông Sài Gòn, một trận đánh ác liệt kéo dài từ ngày 9 tới ngày 21 tháng 4.

Ngày 14 tháng 4 năm 1975, Bộ Chính trị đồng ý đặt tên trận quyết chiến chiến lược giải phóng Sài Gòn là Chiến dịch Hồ Chí Minh. Đại tướng Văn Tiến Dũng làm Tư lệnh, đồng chí Phạm Hùng làm Chính uỷ chiến dịch. Năm cánh quân từ các hướng bao vây thành phố. Đúng 17 giờ ngày 26 tháng 4, chiến dịch nổ súng, các lực lượng lần lượt đánh chiếm những căn cứ phòng thủ vòng ngoài.

Sáng 30 tháng 4, các mũi tiến công đồng loạt tiến vào nội đô. Khoảng gần trưa, xe tăng 843 húc vào cổng phụ Dinh Độc Lập, xe tăng 390 húc đổ cổng chính, bộ đội tiến vào dinh. Lúc 11 giờ 30, lá cờ giải phóng được cắm trên nóc Dinh Độc Lập. Tổng thống Dương Văn Minh, vừa nhậm chức hai ngày trước, tuyên bố đầu hàng không điều kiện trên đài phát thanh.

Chiều cùng ngày, các tỉnh còn lại ở Nam Bộ lần lượt được giải phóng, tới ngày 2 tháng 5 toàn bộ miền Nam hoàn toàn giải phóng. Năm 2012, hai chiếc xe tăng 390 và 843 được công nhận là Bảo vật quốc gia. Chiếc 390 hiện trưng bày tại Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam ở Hà Nội, chiếc 843 tại Bảo tàng Tăng Thiết giáp, nhắc lại khoảnh khắc khép lại cuộc chiến.

Sau ngày 30 tháng 4, đất nước bước vào việc thống nhất về mặt nhà nước. Ngày 25 tháng 4 năm 1976, cử tri hai miền đi bầu Quốc hội chung lần đầu tiên. Ngày 2 tháng 7 năm 1976, Quốc hội khoá VI quyết định đặt tên nước là Cộng hoà Xã hội chủ nghĩa Việt Nam, chọn Hà Nội làm thủ đô, Quốc ca là bài Tiến quân ca và đổi tên thành phố Sài Gòn - Gia Định thành Thành phố Hồ Chí Minh.

Mong ước ấy đã được Chủ tịch Hồ Chí Minh viết trong bản Di chúc từ năm 1965, khi chiến tranh còn ác liệt. Người không kịp chứng kiến ngày đất nước thống nhất, nên chiến dịch cuối cùng được mang tên Người. Với nhiều gia đình, ngày 30 tháng 4 năm 1975 còn là ngày những người thân xa cách hơn hai mươi năm được gặp lại nhau, Bắc Nam sum họp dưới một mái nhà.

Tổ quốc ta nhất định sẽ thống nhất. Đồng bào Nam Bắc nhất định sẽ sum họp một nhà.

Di chúc của Chủ tịch Hồ Chí Minh

Theo Bộ luật Lao động năm 2019, ngày 30 tháng 4 là ngày nghỉ lễ hưởng nguyên lương, liền ngay với ngày Quốc tế Lao động 1 tháng 5. Nhiều năm Chính phủ cho hoán đổi ngày làm việc để người lao động có kỳ nghỉ bốn tới năm ngày. Đây là kỳ nghỉ dài được chờ đợi nhất sau Tết, mùa cao điểm của các tuyến du lịch biển, các chuyến về quê và những buổi họp mặt gia đình.

Vào các năm tròn, Thành phố Hồ Chí Minh tổ chức diễu binh, diễu hành trước Dinh Độc Lập, nay là Hội trường Thống Nhất. Năm 2025, kỷ niệm 50 năm, hàng chục nghìn người thức trắng đêm trên đường Lê Duẩn để xem các khối quân đi qua, cờ đỏ phủ kín phố phường. Pháo hoa tối 30 tháng 4 được bắn ở nhiều tỉnh thành, các bảo tàng và di tích đón khách tham quan đông kỷ lục.

Với người đi làm, 30 tháng 4 vừa là dịp tưởng nhớ thế hệ đã ngã xuống vì ngày thống nhất, vừa là kỳ nghỉ để nạp lại năng lượng cho nửa sau của năm. Doanh nghiệp thường thưởng nhỏ, tổ chức chuyến đi chung hoặc sắp xếp lịch trực công bằng, và người làm việc trong ngày lễ được trả ít nhất 300% tiền lương theo quy định.