Chúc mừng Tết Trung thu - Rằm tháng Tám

Trung thu có gốc từ đời sống nông nghiệp. Rằm tháng Tám là lúc trời chuyển sang thu, việc đồng áng tạm vãn, mùa màng chờ thu hoạch. Người nông dân xưa nhìn trăng để đoán thời tiết và mùa vụ: trăng trong và sáng thì tin rằng năm ấy được mùa, trăng mờ thì lo mất mùa. Đêm rằm vì thế vừa là đêm nghỉ ngơi, vừa là đêm cầu mong cho một vụ lúa tốt tươi.

Tục ngắm trăng, bày cỗ và rước đèn có ảnh hưởng từ Trung Hoa, nhưng qua nhiều thế kỷ người Việt đã làm cho Trung thu mang màu sắc riêng. Mâm cỗ có bưởi, hồng, chuối, cốm của làng quê Bắc Bộ, có con chó làm từ múi bưởi, có đèn ông sao năm cánh dán giấy bóng kính đỏ, và đặc biệt là trẻ em trở thành nhân vật chính của đêm hội.

Truyện cổ kể rằng chú Cuội là một tiều phu tình cờ tìm được cây đa thần có lá chữa được bách bệnh. Cuội dặn vợ chỉ được tưới cây bằng nước sạch. Một hôm người vợ quên lời dặn, tưới nhầm nước bẩn. Cây đa bật gốc bay lên trời, Cuội chạy theo níu lấy rễ và bị kéo lên tận cung trăng. Từ đó mỗi đêm rằm, người dưới đất nhìn lên lại thấy bóng Cuội ngồi gốc cây đa.

Cùng ở cung trăng là chị Hằng, nàng tiên xinh đẹp có thỏ ngọc làm bạn. Hai nhân vật ấy đi vào bài đồng dao, câu hát và cả trò chơi của trẻ nhỏ. Với nhiều thế hệ, ngẩng lên nhìn trăng tròn rồi tìm bóng cây đa, bóng chú Cuội là kỷ niệm tuổi thơ khó quên, gắn với giọng kể chuyện của ông bà trong sân nhà.

Thằng Cuội ngồi gốc cây đa / Để trâu ăn lúa gọi cha ời ời

Ca dao

Sử sách ghi lại hội đèn Trung thu ở kinh thành Thăng Long từ thời Lý. Đến thời Lê Trung hưng, Phạm Đình Hổ trong Vũ trung tuỳ bút tả cảnh phủ chúa Trịnh mỗi dịp rằm tháng Tám treo đèn, bày cỗ, làm đèn hình người, hình vật rất công phu. Trong dân gian, các phường nghề ở Hàng Mã, Hàng Lược làm đèn lồng, đèn kéo quân, mặt nạ giấy bồi bán cho trẻ con khắp kinh kỳ.

Đèn kéo quân là món đồ chơi đặc biệt: hơi nóng từ ngọn nến làm tán giấy quay, đẩy những hình nhân dán bên trong chạy vòng quanh, in bóng lên vách đèn. Cùng với đèn ông sao, đèn cá chép, mặt nạ và tò he, nó tạo nên một mùa đồ chơi mà nhiều làng nghề vẫn giữ tới ngày nay.

Mùa thu năm 1945, chỉ ít ngày sau khi nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà ra đời, Chủ tịch Hồ Chí Minh viết thư gửi thiếu nhi nhân dịp Tết Trung thu đầu tiên của nước độc lập. Những năm sau, kể cả trong kháng chiến, Bác vẫn giữ nếp viết thư cho các cháu mỗi mùa trăng, dặn các cháu chăm học, ngoan ngoãn và yêu Tổ quốc.

Lá thư Trung thu năm 1951 mở đầu bằng những câu thơ mà nhiều thế hệ học trò thuộc lòng. Từ những lá thư ấy, Trung thu ở Việt Nam càng rõ là Tết của thiếu nhi: dịp người lớn dành cho trẻ em sự quan tâm, đồ chơi và những đêm hội rước đèn ở khắp các thôn xóm, khu phố.

Trung thu trăng sáng như gương / Bác Hồ ngắm cảnh nhớ thương nhi đồng

Thư Trung thu năm 1951, Chủ tịch Hồ Chí Minh

Từ đầu tháng Tám âm lịch, phố Hàng Mã ở Hà Nội, phố lồng đèn Lương Nhữ Học ở Thành phố Hồ Chí Minh và phố cổ Hội An đã rực sắc đèn. Các đoàn múa lân với trống, ông Địa và tiếng cười đi qua từng con hẻm. Trường học, khu dân cư và nhiều doanh nghiệp tổ chức đêm hội, phát quà, bánh và đèn cho các em nhỏ.

Với người đi làm, Trung thu là dịp biếu bánh cho ông bà, cha mẹ, gửi lời chúc tới đối tác và khách hàng. Nhiều công ty tổ chức tiệc trông trăng cho gia đình nhân viên. Dù bận rộn tới đâu, phần lớn người Việt vẫn cố gắng về nhà đêm rằm, ngồi cùng nhau dưới trăng, chia nhau miếng bánh nướng và nghe trẻ con hát dưới ánh đèn ông sao.