Ngày Thương binh Liệt sĩ 27/7 - Tri ân

Năm 1947, cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp mới bước vào năm thứ hai và số chiến sĩ bị thương ngày một nhiều. Theo chỉ thị của Chủ tịch Hồ Chí Minh, tháng 6/1947 một hội nghị gồm đại diện các cơ quan quân đội, đoàn thể và địa phương họp tại xã Hùng Sơn, huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên, thống nhất chọn ngày 27/7 làm Ngày Thương binh toàn quốc.

Ngày 27/7/1947, lễ mít tinh đầu tiên được tổ chức trong điều kiện kháng chiến còn rất khó khăn. Nhân dân khắp các vùng tự do quyên góp tiền, gạo, quần áo gửi tới anh em thương binh. Từ một ngày vận động giúp đỡ người bị thương, 27/7 dần trở thành ngày cả nước hướng về những người đã đổ máu cho độc lập dân tộc.

Ngày 17/7/1947, Chủ tịch Hồ Chí Minh viết thư gửi Ban Thường trực Ban tổ chức Ngày Thương binh toàn quốc. Trong thư, Người tự nguyện góp một chiếc áo lụa, một tháng lương và tiền một bữa ăn của mình cùng cán bộ, nhân viên Phủ Chủ tịch. Lá thư ấy trở thành lời nhắc về đạo lý biết ơn mà mỗi thế hệ người Việt vẫn truyền lại cho nhau.

Thương binh là những người đã hy sinh gia đình, hy sinh xương máu để bảo vệ Tổ quốc, bảo vệ đồng bào.

Chủ tịch Hồ Chí Minh, thư ngày 17/7/1947

Sau thắng lợi của cuộc kháng chiến chống Pháp, từ năm 1955 Ngày Thương binh toàn quốc được đổi thành Ngày Thương binh Liệt sĩ. Tên gọi mới ghi nhận cả những người đã bị thương lẫn những người đã ngã xuống, đồng thời nhắc tới thân nhân của họ, những người mẹ, người vợ, người con đã chịu mất mát lớn nhất.

Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, hàng triệu thanh niên lên đường ra trận. Rất nhiều gia đình có hai, ba người con không trở về, nhiều người mẹ tiễn con đi rồi chỉ nhận lại tờ giấy báo tử. Từ những mất mát ấy, danh hiệu Bà mẹ Việt Nam anh hùng được quy định bằng Pháp lệnh năm 1994 để tôn vinh những người mẹ đã hiến dâng con cho Tổ quốc.

Cùng thời gian đó, phong trào đền ơn đáp nghĩa lan rộng khắp cả nước với nhà tình nghĩa, sổ tiết kiệm tình nghĩa và việc nhận phụng dưỡng các Mẹ Việt Nam anh hùng. Ngày 27/7 vì vậy không chỉ là một ngày tưởng niệm, mà còn là dịp kiểm lại những việc làm cụ thể dành cho người có công trong suốt một năm.

Văn bản đầu tiên về chế độ cho thương binh và gia đình liệt sĩ là Sắc lệnh số 20/SL ngày 16/2/1947 của Chủ tịch nước, quy định hưu bổng thương tật và tiền tuất cho thân nhân tử sĩ. Từ đó, chính sách được hoàn thiện qua nhiều giai đoạn, nổi bật là Pháp lệnh ưu đãi người có công năm 1994 và năm 2005.

Văn bản đang có hiệu lực là Pháp lệnh Ưu đãi người có công với cách mạng số 02/2020/UBTVQH14, áp dụng từ ngày 1/7/2021, cùng Nghị định 131/2021/NĐ-CP hướng dẫn thi hành. Các chế độ gồm trợ cấp hằng tháng, bảo hiểm y tế, điều dưỡng phục hồi sức khoẻ, hỗ trợ nhà ở, ưu đãi trong giáo dục và hỗ trợ tạo việc làm cho thân nhân.

Với doanh nghiệp, chính sách không chỉ nằm trên giấy. Nhiều nơi chủ động tạo cơ hội việc làm cho con em gia đình liệt sĩ, thương binh, giữ chế độ nghỉ phép linh hoạt để người lao động là thương binh đi điều dưỡng hay khám sức khoẻ định kỳ. Đó là cách đơn giản và bền bỉ để biến lòng biết ơn thành việc làm.

Nghĩa trang Liệt sĩ quốc gia Trường Sơn nằm ở huyện Gio Linh, tỉnh Quảng Trị, được xây dựng sau ngày thống nhất và khánh thành ngày 10/4/1977. Nơi đây yên nghỉ hơn mười nghìn liệt sĩ đã hy sinh trên tuyến đường Trường Sơn, các phần mộ được sắp xếp theo khu vực quê quán để thân nhân dễ tìm về.

Cùng với Trường Sơn, Nghĩa trang Đường 9 và Thành cổ Quảng Trị là những địa chỉ mà nhiều đoàn khách tìm đến mỗi dịp tháng Bảy. Trên cả nước có hàng nghìn nghĩa trang liệt sĩ ở các tỉnh, huyện, xã. Nhiều phần mộ vẫn chưa xác định được danh tính, chỉ ghi dòng chữ liệt sĩ chưa biết tên.

Công việc tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ đến nay vẫn tiếp tục, với sự tham gia của các đội quy tập, cựu chiến binh và cả kỹ thuật giám định gen. Mỗi lần một liệt sĩ được xác định danh tính và đưa về quê là một lần cả làng, cả xóm cùng đón người con đi xa trở về.

Tối 26 và 27/7, lễ thắp nến tri ân diễn ra ở hầu khắp các nghĩa trang liệt sĩ. Đoàn viên thanh niên, học sinh, cựu chiến binh và người dân xếp nến thành hàng dài giữa các hàng bia. Tại Hà Nội, lãnh đạo Đảng, Nhà nước đến dâng hương ở Đài tưởng niệm các Anh hùng liệt sĩ trên đường Bắc Sơn và Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Ngày 27/7 không phải ngày nghỉ lễ theo Bộ luật Lao động. Các cơ quan, doanh nghiệp vẫn làm việc, nhưng thường dành buổi chiều cho đoàn viếng nghĩa trang, thăm gia đình chính sách hoặc trao quà cho thương binh trong khu vực. Nhiều nơi phát động góp quỹ đền ơn đáp nghĩa trên tinh thần tự nguyện.

Với người trẻ, ngày này là dịp lắng nghe. Một buổi chiều ngồi bên ông bà, bên bác cựu chiến binh trong xóm để nghe kể về những năm tháng chiến tranh có khi để lại nhiều điều hơn mọi bài học trong sách. Lòng biết ơn bắt đầu từ việc nhớ được tên, nhớ được câu chuyện của những người đã hy sinh.