Kỷ niệm Ngày Giải phóng Thủ đô 10/10

Ngày 21/7/1954, Hiệp định Genève về đình chỉ chiến sự ở Đông Dương được ký kết, hơn hai tháng sau chiến thắng Điện Biên Phủ. Theo hiệp định, quân đội Pháp phải rút khỏi miền Bắc theo từng khu vực, trong đó Hà Nội có thời hạn tập kết và rút quân là 80 ngày. Sau chín năm kháng chiến, người Hà Nội bắt đầu đếm từng ngày chờ đoàn quân trở về.

Trong những ngày đầu tháng 10, các đơn vị quân đội và cán bộ tiếp quản lần lượt vào thành phố, nhận bàn giao từng khu vực, từng nhà máy, trường học, bệnh viện. Chiều 9/10/1954, những người lính Pháp cuối cùng rút qua cầu Long Biên. Thành phố được giữ nguyên vẹn, điện nước, chợ búa vẫn hoạt động, chuẩn bị cho một ngày hội lớn.

Ngày 19/9/1954, trên đường về tiếp quản Thủ đô, cán bộ và chiến sĩ Đại đoàn 308 được gặp Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Đền Giếng, khu di tích Đền Hùng ở Phú Thọ. Tại nơi thờ các vua Hùng, Bác dặn dò những người lính sắp vào Hà Nội về tinh thần giữ gìn đất nước, giữ kỷ luật và gần gũi với nhân dân.

Lời dặn ấy về sau được khắc trên bia đá ở Đền Hùng và trở thành câu nói quen thuộc với nhiều thế hệ người Việt. Với Đại đoàn Quân Tiên Phong, đó là lời nhắc trước khi bước vào một nhiệm vụ khác hẳn chiến trường: quản lý một thành phố, bảo vệ tài sản của dân và đón người dân bằng tác phong của người lính cách mạng.

Các vua Hùng đã có công dựng nước, Bác cháu ta phải cùng nhau giữ lấy nước.

Chủ tịch Hồ Chí Minh, Đền Hùng, 19/9/1954

Sáng 10/10/1954, các cánh quân của Đại đoàn 308 chia nhiều hướng tiến vào nội thành qua các cửa ô phía tây và phía nam. Đi đầu là xe chở cán bộ Ủy ban Quân chính thành phố, do Thiếu tướng Vương Thừa Vũ làm Chủ tịch và bác sĩ Trần Duy Hưng làm Phó Chủ tịch. Tiếp sau là bộ binh, pháo binh, xe vận tải nối nhau hàng dài.

Hai bên đường, người dân đứng chật vỉa hè, cờ đỏ sao vàng treo kín mặt phố, hoa và biểu ngữ chào mừng ở khắp nơi. Nhiều gia đình mở cửa mời bộ đội nước uống, trẻ em chạy theo đoàn quân. Đây là lần đầu tiên sau gần một thập kỷ, người Hà Nội được đón chính những người con của thành phố trở về.

Đúng 15 giờ chiều 10/10/1954, Ủy ban Quân chính thành phố tổ chức lễ chào cờ tại sân Cột Cờ, trong khu vực Hoàng thành Thăng Long. Hàng vạn người dân, bộ đội và học sinh tập trung quanh chân Cột Cờ. Lá cờ đỏ sao vàng được kéo lên đỉnh cột trong tiếng Quốc ca, đánh dấu Hà Nội chính thức trở về tay nhân dân.

Tại buổi lễ, lời kêu gọi của Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi đồng bào Thủ đô được đọc trước đông đảo người dân, nhắc nhở mọi người cùng nhau giữ gìn trật tự, khôi phục sản xuất và xây dựng thành phố. Từ đó, Cột Cờ Hà Nội trở thành biểu tượng gắn liền với ngày Giải phóng Thủ đô.

Năm 1949, khi còn ở chiến khu Việt Bắc, nhạc sĩ Văn Cao sáng tác bài hát Tiến về Hà Nội, hình dung ngày đoàn quân trở lại Thủ đô qua năm cửa ô. Năm năm sau, hình ảnh trong bài hát trở thành hiện thực, và ca khúc gắn liền với ngày 10/10 cho tới hôm nay.

Năm cửa ô được nhắc tới là Ô Quan Chưởng, Ô Cầu Dền, Ô Đống Mác, Ô Cầu Giấy và Ô Chợ Dừa. Cùng với Tiến về Hà Nội, những ca khúc về mùa thu và người Hà Nội vang lên trên sóng phát thanh, ở phố đi bộ và trong các chương trình nghệ thuật mỗi dịp tháng Mười.

Năm 1999, UNESCO trao cho Hà Nội danh hiệu Thành phố vì hoà bình. Năm 2010, Đại lễ kỷ niệm 1000 năm Thăng Long Hà Nội diễn ra trùng dịp kỷ niệm Giải phóng Thủ đô, với lễ diễu binh, diễu hành tại Quảng trường Ba Đình. Các dịp chẵn như 60 năm và 70 năm đều có chuỗi hoạt động văn hoá lớn khắp thành phố.

Ngày nay, dịp 10/10 người Hà Nội dâng hương tại các di tích, xem triển lãm ảnh tư liệu, dạo phố đi bộ quanh Hồ Gươm và thưởng thức cốm làng Vòng giữa tiết thu. Nhiều cơ quan, doanh nghiệp tổ chức buổi sinh hoạt ngắn kể lại câu chuyện ngày tiếp quản cho các bạn trẻ, giữ cho ký ức về mùa thu năm 1954 luôn sống động.