Kỷ niệm Cách mạng tháng Tám thành công 19/8

Đầu năm 1945, Chiến tranh thế giới thứ hai bước vào giai đoạn cuối. Đêm 9/3/1945, Nhật đảo chính Pháp, độc chiếm Đông Dương. Ngày 12/3/1945, Ban Thường vụ Trung ương Đảng ra Chỉ thị "Nhật - Pháp bắn nhau và hành động của chúng ta", phát động cao trào kháng Nhật cứu nước trên cả nước.

Cùng thời gian đó, nạn đói năm Ất Dậu ở miền Bắc và Bắc Trung Bộ làm khoảng hai triệu người chết. Khẩu hiệu "Phá kho thóc, giải quyết nạn đói" của Việt Minh được hưởng ứng ở nhiều vùng, giúp người dân có thêm cái ăn và đưa hàng triệu người đến với phong trào cách mạng.

Ngày 15/5/1945, Việt Nam Giải phóng quân ra đời trên cơ sở hợp nhất các lực lượng vũ trang cách mạng. Ngày 4/6/1945, Khu giải phóng Việt Bắc được thành lập gồm các tỉnh Cao Bằng, Bắc Kạn, Lạng Sơn, Hà Giang, Tuyên Quang, Thái Nguyên, lấy Tân Trào làm trung tâm. Mọi điều kiện cho một cuộc tổng khởi nghĩa đã dần chín muồi.

Giữa tháng 8/1945, khi tin Nhật sắp đầu hàng Đồng minh truyền tới, Hội nghị toàn quốc của Đảng họp tại Tân Trào từ ngày 13 đến 15/8. Hội nghị quyết định phát động Tổng khởi nghĩa, giành chính quyền từ tay phát xít Nhật trước khi quân Đồng minh vào Đông Dương. Ngay đêm 13/8, Uỷ ban Khởi nghĩa toàn quốc ra Quân lệnh số 1.

Ngày 16/8/1945, Quốc dân Đại hội họp tại đình Tân Trào, tán thành chủ trương Tổng khởi nghĩa và mười chính sách lớn của Việt Minh, quyết định quốc kỳ nền đỏ sao vàng năm cánh, chọn bài Tiến quân ca làm quốc ca và bầu Uỷ ban Dân tộc giải phóng Việt Nam do Hồ Chí Minh làm Chủ tịch.

Cũng trong ngày 16/8, một đơn vị Giải phóng quân do Võ Nguyên Giáp chỉ huy xuất phát từ Tân Trào tiến về Thái Nguyên. Cây đa Tân Trào và đình Tân Trào ngày nay là di tích quốc gia đặc biệt, nơi nhiều đoàn khách tìm về mỗi mùa thu để hiểu hơn những ngày quyết định của dân tộc.

Giờ quyết định cho vận mệnh dân tộc ta đã đến. Toàn quốc đồng bào hãy đứng dậy đem sức ta mà tự giải phóng cho ta.

Thư kêu gọi Tổng khởi nghĩa của Chủ tịch Hồ Chí Minh, tháng 8/1945

Ngày 17/8/1945, cuộc mít tinh do Tổng hội viên chức tổ chức trước Nhà hát Lớn Hà Nội đã được lực lượng Việt Minh biến thành cuộc mít tinh ủng hộ cách mạng. Lá cờ đỏ sao vàng được tung ra trước đám đông. Ngày 18/8, cờ đỏ sao vàng xuất hiện trên nhiều đường phố, không khí khởi nghĩa lan khắp Thủ đô.

Sáng 19/8/1945, hàng chục vạn người dân Hà Nội và các vùng lân cận tập trung tại quảng trường Nhà hát Lớn. Sau lễ mít tinh, quần chúng chia thành nhiều ngả chiếm Phủ Khâm sai, Toà Thị chính, Sở Cảnh sát, Trại Bảo an binh. Chỉ trong một ngày, chính quyền ở Thủ đô về tay nhân dân mà gần như không phải đổ máu.

Trước đó một ngày, ngày 18/8, Bắc Giang, Hải Dương, Hà Tĩnh và Quảng Nam là những tỉnh giành được chính quyền ở tỉnh lỵ sớm nhất. Thắng lợi ở Hà Nội tạo khí thế mạnh mẽ, cổ vũ các địa phương còn lại đồng loạt đứng lên trong những ngày tiếp theo.

Ngày 23/8/1945, hàng vạn người dân Huế và các vùng lân cận xuống đường biểu tình, giành chính quyền ở kinh đô của triều Nguyễn. Ngày 30/8/1945, tại Ngọ Môn, vua Bảo Đại đọc chiếu thoái vị và trao ấn kiếm cho phái đoàn Chính phủ lâm thời, chấm dứt chế độ quân chủ kéo dài hàng nghìn năm ở Việt Nam.

Ngày 25/8/1945, Sài Gòn và nhiều tỉnh Nam Bộ đồng loạt khởi nghĩa. Hàng chục vạn người từ thành phố và các vùng ven đổ về trung tâm, chiếm các công sở quan trọng. Đến ngày 28/8, những địa phương cuối cùng là Đồng Nai Thượng và Hà Tiên giành được chính quyền.

Chỉ trong khoảng nửa tháng, Tổng khởi nghĩa thắng lợi trên cả nước. Ngày 2/9/1945, tại Quảng trường Ba Đình, Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn Độc lập, khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà. Vì vậy, người Việt vẫn gọi chung những ngày từ 19/8 đến 2/9 là mùa thu Cách mạng.

Lực lượng Công an nhân dân ra đời cùng chính quyền cách mạng trong những ngày Tổng khởi nghĩa, nên ngày 19/8 cũng là Ngày truyền thống Công an nhân dân. Hằng năm, ngày này còn là Ngày hội toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc, với nhiều hoạt động ở khu dân cư, cơ quan và doanh nghiệp.

Ngày 19/8 không phải ngày nghỉ lễ theo Bộ luật Lao động. Ở Hà Nội, khu vực Nhà hát Lớn và Bắc Bộ phủ, nơi từng là Phủ Khâm sai, gợi lại khung cảnh năm 1945. Các trường học, cơ quan tổ chức buổi sinh hoạt truyền thống, triển lãm ảnh và chuyến tham quan di tích Tân Trào, Bảo tàng Lịch sử quốc gia.

Với người đi làm, ngày 19/8 mở đầu mùa thu và cũng gần như mở đầu bốn tháng cuối năm. Đây là thời điểm hợp để nhìn lại mục tiêu, sắp xếp lại kế hoạch và tăng tốc cho chặng về đích, đúng với tinh thần chủ động nắm lấy thời cơ của những ngày tháng Tám năm ấy.