Nghỉ không lương: quy định 2026, cách tính lương, bảo hiểm và mẫu đơn
Nghỉ không lương có hai trường hợp theo Điều 115 Bộ luật Lao động. Bài giải thích cách trừ lương, mốc 14 ngày đóng bảo hiểm, phép năm, tạm hoãn hợp đồng và cách viết đơn.
Nghỉ không lương là những ngày bạn không đi làm và công ty không trả lương, nhưng hợp đồng lao động vẫn còn hiệu lực. Theo Điều 115 Bộ luật Lao động 2019, có hai trường hợp: nghỉ 1 ngày khi ông bà nội ngoại hoặc anh chị em ruột mất, hoặc khi cha, mẹ, anh chị em ruột kết hôn (chỉ cần báo cho công ty), và nghỉ theo thỏa thuận với công ty (công ty có quyền đồng ý hoặc từ chối). Luật không giới hạn số ngày nghỉ theo thỏa thuận. Nếu trong một tháng bạn nghỉ không lương từ 14 ngày làm việc trở lên, tháng đó không phải đóng bảo hiểm xã hội và không được tính vào thời gian đóng, trừ khi bạn và công ty thỏa thuận vẫn đóng.
Bài này giải thích từng điểm: khi nào được nghỉ, công ty trừ lương thế nào, bảo hiểm và phép năm bị ảnh hưởng ra sao, nghỉ dài vài tháng thì nên chọn cách nào, và cách viết đơn để được duyệt nhanh.
Nghỉ không lương trong những trường hợp nào
Điều 115 Bộ luật Lao động 2019 chia việc nghỉ vì lý do riêng thành ba nhóm. Nhiều người nhầm nhóm có lương với nhóm không lương, nên bảng dưới đây đặt cạnh nhau để dễ so sánh.
| Trường hợp | Số ngày | Có lương? | Cần công ty đồng ý? |
|---|---|---|---|
| Bản thân kết hôn | 3 ngày | Có | Không, chỉ cần báo |
| Con đẻ, con nuôi kết hôn | 1 ngày | Có | Không, chỉ cần báo |
| Cha mẹ đẻ, cha mẹ nuôi (cả bên vợ hoặc chồng), vợ hoặc chồng, con đẻ, con nuôi mất | 3 ngày | Có | Không, chỉ cần báo |
| Ông bà nội ngoại, anh chị em ruột mất; cha hoặc mẹ kết hôn; anh chị em ruột kết hôn | 1 ngày | Không | Không, chỉ cần báo |
| Mọi lý do khác (đi học, chăm người ốm, du lịch, việc gia đình…) | Theo thỏa thuận | Không | Có |
Nhóm cuối là nhóm phổ biến nhất. Khoản 3 Điều 115 chỉ ghi rằng người lao động có thể thỏa thuận với người sử dụng lao động để nghỉ không hưởng lương. Vì là thỏa thuận, công ty có quyền từ chối, và bạn cũng không nên tự nghỉ khi chưa được duyệt.
Nghỉ không lương tối đa bao nhiêu ngày
Luật không đặt mức tối đa. Hai bên thỏa thuận 1 ngày, 1 tuần hay 3 tháng đều hợp lệ. Một số công ty tự đặt giới hạn trong nội quy lao động, ví dụ không quá 30 ngày mỗi năm, nên hãy đọc nội quy hoặc hỏi phòng nhân sự trước khi làm đơn.
Khi cần nghỉ từ vài tháng trở lên, nhiều người chọn tạm hoãn hợp đồng lao động thay cho nghỉ không lương. Phần sau so sánh hai cách này.
Nghỉ không lương có bị trừ lương không
Có. Công ty không trả lương cho những ngày bạn nghỉ. Cách tính phổ biến là lấy lương tháng chia cho số ngày công chuẩn của công ty, rồi nhân với số ngày nghỉ.
Ví dụ: lương 12.000.000 đồng, công ty tính 26 ngày công mỗi tháng, bạn nghỉ không lương 3 ngày.
- Lương một ngày: 12.000.000 / 26 ≈ 461.538 đồng.
- Số tiền bị trừ: 461.538 × 3 ≈ 1.384.615 đồng.
- Lương tháng đó còn khoảng 10.615.385 đồng, trước khi trừ bảo hiểm và thuế.
Số ngày công chuẩn khác nhau giữa các công ty (22, 24 hoặc 26 ngày), nên cùng một mức lương có thể bị trừ khác nhau. Nếu muốn biết lương thực nhận sau bảo hiểm và thuế, dùng công cụ tính lương Gross sang Net với mức lương còn lại.
Nghỉ không lương có đóng bảo hiểm xã hội không
Theo khoản 5 Điều 33 Luật Bảo hiểm xã hội 2024 (áp dụng từ 01/07/2025), nếu không làm việc và không hưởng tiền lương từ 14 ngày làm việc trở lên trong tháng thì người lao động không phải đóng bảo hiểm xã hội tháng đó, trừ khi hai bên thỏa thuận vẫn đóng. Tháng không đóng thì không được tính là thời gian tham gia bảo hiểm xã hội.
- Nghỉ dưới 14 ngày làm việc trong tháng: công ty vẫn đóng bảo hiểm như bình thường, tháng đó vẫn được tính.
- Nghỉ từ 14 ngày làm việc trở lên trong tháng: tháng đó không phải đóng, sổ bảo hiểm có một tháng trống.
- Muốn giữ liền mạch thời gian đóng: thỏa thuận với công ty tiếp tục đóng bảo hiểm cho tháng đó.
Mốc 14 ngày tính theo ngày làm việc, không tính ngày nghỉ hằng tuần. Nghỉ không lương 14 ngày lịch có thể chưa đủ 14 ngày làm việc, nên hãy đếm theo lịch làm việc của công ty.
Tháng không đóng bảo hiểm xã hội thì công ty cũng không đóng bảo hiểm y tế cho bạn. Nếu nghỉ dài, hãy hỏi phòng nhân sự hoặc cơ quan bảo hiểm xã hội nơi công ty đóng về hạn sử dụng thẻ bảo hiểm y tế và cách giữ thẻ trong thời gian nghỉ. Tháng trống cũng ảnh hưởng tới số tháng tính trợ cấp thất nghiệp và bảo hiểm xã hội một lần sau này.
Nghỉ không lương có bị trừ phép năm không
Nghỉ không lương không trừ vào số ngày phép năm còn lại. Câu hỏi đúng hơn là thời gian nghỉ không lương có được tính để cộng ngày phép hay không.
Theo Nghị định 145/2020/NĐ-CP, thời gian nghỉ việc riêng không hưởng lương được tính là thời gian làm việc để tính ngày nghỉ hằng năm nếu được người sử dụng lao động đồng ý, nhưng cộng dồn không quá 1 tháng trong một năm. Ví dụ, bạn nghỉ không lương 2 tháng trong năm thì chỉ 1 tháng được tính, tháng còn lại không được cộng phép. Bạn có thể ước tính số ngày phép của mình bằng công cụ tính ngày phép năm.
Mẹo nhỏ: nếu còn ngày phép năm, hãy hỏi công ty cho dùng phép trước. Ngày phép vẫn được trả lương và vẫn đóng bảo hiểm, nên bạn ít bị thiệt hơn.
Nghỉ dài ngày: nghỉ không lương hay tạm hoãn hợp đồng
Khi cần nghỉ vài tháng (đi học, chăm con nhỏ, chăm người ốm), có hai cách hợp pháp. Cả hai đều cần công ty đồng ý.
| Tiêu chí | Nghỉ không lương | Tạm hoãn hợp đồng theo thỏa thuận |
|---|---|---|
| Căn cứ | Khoản 3 Điều 115 Bộ luật Lao động | Điều 30 Bộ luật Lao động (trường hợp hai bên thỏa thuận) |
| Giấy tờ | Đơn xin nghỉ được duyệt | Văn bản thỏa thuận tạm hoãn, ghi rõ thời hạn |
| Lương, bảo hiểm | Không lương; từ 14 ngày làm việc trong tháng thì không phải đóng bảo hiểm, trừ khi hai bên thỏa thuận vẫn đóng | Không lương; không đóng bảo hiểm cho những tháng không làm việc, trừ khi hai bên thỏa thuận vẫn đóng |
| Khi quay lại | Đi làm lại theo ngày đã thỏa thuận | Có mặt tại nơi làm việc trong 15 ngày kể từ khi hết thời hạn tạm hoãn (Điều 31) |
| Phù hợp | Vài ngày tới khoảng 1 tháng | Từ vài tháng trở lên |
Với tạm hoãn hợp đồng, Điều 31 yêu cầu công ty nhận bạn trở lại làm công việc theo hợp đồng nếu hợp đồng còn thời hạn. Đây là điểm có lợi khi bạn nghỉ dài và lo bị thay người.
Tự ý nghỉ khi chưa được duyệt sẽ ra sao
Nghỉ không lương theo thỏa thuận cần công ty đồng ý trước. Nếu đơn chưa được duyệt mà bạn vẫn nghỉ, những ngày đó có thể bị coi là tự ý bỏ việc.
Theo khoản 4 Điều 125 Bộ luật Lao động, người lao động tự ý bỏ việc 5 ngày cộng dồn trong 30 ngày, hoặc 20 ngày cộng dồn trong 365 ngày, kể từ ngày đầu tiên tự ý bỏ việc mà không có lý do chính đáng, có thể bị kỷ luật sa thải. Bị sa thải thì không được trợ cấp thôi việc và hồ sơ xin việc sau này cũng khó giải thích.
Nếu bạn định nghỉ hẳn chứ không quay lại, hãy làm thủ tục chấm dứt hợp đồng và báo trước đúng hạn bằng mẫu đơn xin nghỉ việc thay cho đơn nghỉ không lương.
Cách viết đơn xin nghỉ không lương
Đơn chỉ cần một trang. Những người duyệt đơn thường xem ba điều: nghỉ bao lâu, ai làm thay, và bạn có liên lạc được không. Đơn trả lời đủ ba điều này thường được duyệt nhanh hơn.
- Quốc hiệu, tiêu ngữ và tên đơn: "Đơn xin nghỉ không hưởng lương".
- Kính gửi: ban giám đốc, trưởng bộ phận và phòng nhân sự.
- Thông tin người làm đơn: họ tên, chức danh, bộ phận, mã nhân viên nếu có.
- Thời gian nghỉ: ghi rõ từ ngày nào đến hết ngày nào và tổng số ngày làm việc nghỉ.
- Lý do: một hai câu, đủ để người duyệt hiểu, không cần kể chi tiết đời tư.
- Bàn giao: tên người nhận công việc và các việc đang dở.
- Liên lạc trong thời gian nghỉ: số điện thoại hoặc email.
- Cam kết: đi làm lại đúng ngày, ngày tháng và chữ ký.
Ví dụ phần nội dung chính:
Tôi xin nghỉ không hưởng lương từ ngày 02/11/2026 đến hết ngày 06/11/2026 (5 ngày làm việc) để chăm mẹ sau phẫu thuật. Công việc đang theo dõi tôi đã bàn giao cho chị Nguyễn Thị Hoa, nhân viên kế toán, kèm danh sách việc cần xử lý. Trong thời gian nghỉ, tôi vẫn nghe máy ở số 09xx xxx xxx khi cần. Tôi sẽ đi làm lại từ ngày 09/11/2026.
Nộp đơn sớm, tốt nhất là trước ít nhất một tuần với kỳ nghỉ vài ngày và trước vài tuần với kỳ nghỉ dài. Giữ lại bản đơn có chữ ký duyệt hoặc email đồng ý để tránh tranh chấp về sau. Nếu nghỉ dài và công ty đề nghị làm phụ lục hoặc văn bản thỏa thuận tạm hoãn, bạn có thể tham khảo cách trình bày ở mẫu hợp đồng và phụ lục.
Câu hỏi thường gặp
Công ty có được ép nhân viên nghỉ không lương không?
Nghỉ không lương theo khoản 3 Điều 115 là thỏa thuận, nên công ty không được tự ý bắt bạn nghỉ. Nếu công ty thiếu việc, luật có quy định riêng về ngừng việc và trả lương ngừng việc theo Điều 99 Bộ luật Lao động.
Nghỉ không lương 1 tháng có được hưởng lương tháng 13 không?
Lương tháng 13 là khoản thưởng do công ty tự quy định trong quy chế thưởng hoặc hợp đồng, luật không bắt buộc. Nhiều công ty tính theo số tháng làm việc thực tế, nên tháng nghỉ không lương có thể bị trừ. Hãy đọc quy chế thưởng của công ty.
Đang thử việc có được xin nghỉ không lương không?
Được, nếu công ty đồng ý. Điều cần chú ý là nghỉ dài trong thời gian thử việc có thể khiến công ty không đủ căn cứ đánh giá. Hai bên có thể thỏa thuận lại ngày kết thúc thử việc, nhưng tổng thời gian thử việc vẫn không được vượt mức tối đa tại Điều 25 Bộ luật Lao động (ví dụ 60 ngày với công việc cần trình độ cao đẳng trở lên).
Nghỉ không lương có ảnh hưởng tới thâm niên không?
Thời gian nghỉ không lương được công ty đồng ý tính vào thời gian làm việc để cộng phép năm, nhưng cộng dồn không quá 1 tháng trong năm theo Nghị định 145/2020/NĐ-CP. Các khoản thâm niên khác (thưởng, xét tăng lương) do quy chế từng công ty quy định.
Nghỉ không lương có cần lý do không?
Luật không bắt buộc phải nêu lý do cụ thể, nhưng đơn có lý do rõ ràng và kế hoạch bàn giao thường dễ được duyệt hơn.
